1. كاروان‏هايى كه با بوق و دست زدن و دايره زدن عروسى را به خيابان‏ها مى‏برند، چه حكمى دارند؟
در صورتى كه رعايت موازين اسلامى شود و عروس داراى پوشش باشد نه تنها مانعى ندارد بلكه كار خوبى است، زيرا در برخى از احاديث آمده كه عروسى را بين مردم اعلان كنيد و اين يكى از راه‏هاى اعلان است، ولى بايد مزاحمت با استراحت مردم نداشته باشد و خلاف مقررات نظام هم نباشد.

2. نقل شده در مراسم عروسى حضرت خديجه(س) و حضرت زهرا(س) زنان شعرخوانى داشته‏اند، آيا صحيح است؟
اين نقل صحيح است، صفيه دختر عبدالمطلب (عمه پيامبر) و برخى زنان بنى‏هاشم و همسران پيامبر در مجلس عروسى حضرت خديجه يا مجلس عروسى حضرت فاطمه سرود زمزمه مى‏كردند.
پيامبر به اسماء كه يكى از خوانندگان عروسى‏ها بود فرمود: شعر شما نبايد داراى مضمون باطل باشد و از خواندن شعرى كه داراى مضمون باطل باشد، بايد خوددارى شود.

3. آيا كف زدن در عروسى‏ها اشكال دارد و يا اينكه اشكال ندارد؟
كف زدن مردان و زنان در عروسى‏ها مانعى ندارد بلكه كار خوبى دانسته شده است. زيرا اعلان عروسى در بين مردم با هر چيزى كه مقرون به حرام نباشد در روايات مورد تأكيد قرار گرفته است »اعلنوه بينكم« و كف زدن نيز از امورى است كه باعث اعلان عروسى مى‏شود. همچنين گرداندن عروس و داماد با ماشين در خيابان‏هاى شهر - در صورتى كه موازين اسلامى رعايت شود - هيچ گونه اشكالى ندارد، زيرا اين راه خود بهترين روش براى اعلان است كه در احاديث به آن امر شده است. البته اگر كسى در باره سند اين روايت و روايات ديگر اشكال كند، پاسخ‏هايى داريم كه بيان آنها از حوصله اينجا خارج است.

4. آيا سر و صدا و شادى در عروسى مطلوب است؟
از عناصر استنباطى استفاده مى‏شود كه عروسى بايد با سروصدا و نيز داراى وليمه باشد. شيخ طوسى و بيهقى نقل كرده‏اند كه پيامبر(ص) ازكوچه‏اى مى‏گذشت و سر و صدايى شنيد، پرسيد چه خبر است؟ گفتند: على بن هبار عروسى دارد، فرمودند: اين سر و صدا براى ازدواج نيكوست نه براى زنا. سپس‏فرمود: ازدواج را آشكار نماييد و بين خودتان آن را اعلان كنيد و حتما در آن دف بزنيد.
قاضى نعمان در كتاب خويش از امام صادق)ع( نقل مى‏كند كه فرمود: پيامبر از قوم بنى زريق عبور مى‏كرد كه نغمه سازى را شنيد، پرسيد: اينجا چه خبر است؟ گفتند: فلانى ازدواج كرده، حضرت فرمود: دين او كامل شد، اين زنا نيست بلكه نكاح است و نكاح (به گونه مطلوب) در پنهانى و بدون اعلان (در ميان مردم) نيست، بلكه نكاح (به گونه مطلوب) آن است كه صداى نواخته شدن دف به گوش برسد و يا دودى برخيزد و آن چيزى كه نكاح را از زنا جدا مى‏كند، دف است.

5. كف زدن به عنوان تشويق شخصى آيا اشكال دارد يا خير؟
كف زدن براى تشويق و تقدير از كسانى كه سرود، اشعار يا سخنرانى جالب و گيرايى را در جلسات، سمينارها، كنگره‏ها و كنفرانس‏ها ايراد مى‏كنند و نيز كف زدن در عروسى‏ها بى‏اشكال، بلكه بسيار كار نيكو و پسنديده‏اى مى‏باشد.

6. كدامين كف زدن در شرع مورد نكوهش است؟
كف زدنى مورد نكوهش است كه به عنوان عبادت انجام گيرد، مانند كف‏زدن مشركان در جوار خانه خدا كه خداوند در اين باره فرمود: «ما كان صلاتهم عند البيت الاّ مكاء و تصديه» يعنى نبوده است صلات آنها در جوار خانه خدا، مگر سوت كشيدن و كف زدن، لذا كف زدنى كه به عنوان تشويق يا اظهار سرور و خوشحالى در مناسبات فرح و شادى انجام مى‏شود در اين دسته جا نمى‏گيرد.

7. از قرار مسموع جلساتى در نجف اشرف و كربلا به مناسبت ولادت حضرت امير(ع) در سيزدهم رجب و ولادت امام حسين(ع) در سوم شعبان تشكيل مى‏شد و مراجع بزرگ شركت مى‏كردند و حاضران در جلسه در حضور آنها براى تشويق از شاعران و سخنرانان آن گونه كف مى‏زدند كه تمام فضاى آن دو شهر مقدس را فرا مى‏گرفت و هيچ يك از آنان اشكالى نمى‏كردند، آيا اين نسبت صحيح است؟
بله اين نقل صحيح است و خود سال‏ها در آن جلسات شركت داشته‏ام و به چشم شاهد بوده‏ام.

8. نظريه شهيد ثانى را در باره استحباب اعلان عروسى بيان فرماييد؟
شهيد ثانى در «مسالك» و باب نكاح بر استحباب اعلان عروسى، به حديثى كه در «دعائم الاسلام» نقل شده، استدلال كرده و عمل مشهور را بر طبق خبر ضعيف، باعث از بين رفتن ضعف آن نمى‏داند. او نقل كرده است كه پيامبر ازدواج بدون اعلان و بدون دايره را مكروه مى‏دانست.

9. بين فقها مشهور است كه خواندن به گونه غنايى و آوازى كه حرام است، در شب عروسى استثنا شده و جايز مى‏باشد، آيا از نظر حضرت عالى حكم آن چنين است؟
بله از نظر حقير اصل حكم آن اينگونه است، ولى ما در بحث‏هاى فقهى اجتهادى در اين باره نظر ديگرى از زاويه ديگر، براى جواز آن داشته‏ايم كه برخلاف‏نظر ديگران است و آن نظريه اين است كه اگرچه در شب عروسى موسيقى غنايى را كه موضوع براى حرام است جايز دانسته‏ايم، اما بدين جهت نيست كه آن موضوعا از غناى حرام محسوب است ولى از حكم آن استثنا شده - آن گونه كه مقدس اردبيلى در «شرح ارشاد» و محقق سبزوارى در «كفاية الاحكام» قائل شده‏اند - بلكه‏بدين جهت است كه آن را از حيث موضوع از نوع غناى حرام ندانسته‏ايم، چون عروسى بنابر آنچه كه از ادله دريافت مى‏شود بر پايه شادى و سرور است و بايد پرسرو صدا باشد. به سخن كوتاه آنان جواز غنا در شب عروسى را از راه تخصيص‏عمومات ادله حرمت غنا به ادله خاصه دانسته‏اند و ما از باب تخصص جواز آن را قائل شده‏ايم.

10. مستدعى است اگر استحضار داريد فقهايى كه آواز (غنا) را در عروسى‏ها از حرمت غنا استثنا دانسته‏اند نام ببريد؟
بله بسيارى از فقها به اين استثنا تصريح دارند، از جمله شيخ طوسى در «نهايه»، علامه در «تذكرة الفقها» و «قواعد»، محقق حلى در «مختصر نافع»، شهيد اول در «دروس»، شهيد دوم در «مسالك»، مقدس اردبيلى در «مجمع الفائدة و البرهان»، آية اللّه خويى در «مصباح الفقاهة» و امام خمينى در «تحرير الوسيله». ولى بايد دانست آنان در عروسى‏ها غنا و آواز را در صورتى مباح و حلال دانسته‏اند كه مقرون به چيز حرام نباشد.
در هر حال آنان كه غناى حرام را در عروسى‏ها تجويز كرده‏اند، ادله‏اى را كه به گونه عام بر حرمت آن دلالت دارند، به دليل خاص براى آنها تخصيص قائل شدند. پس موضوعا غناى در عروسى را در غناى حرام داخل مى‏دانند، ولى از حيث حكم به دليل خاص آن را خارج مى‏دانند. ولى اينجانب بر خلاف نظرات معروف در اين باره غنا و آواز شب عروسى را از نوع غناى حرام موضوعا نمى‏دانم، چون در عروسى بنابر سرور و شادى است و بدين جهت غنا و آواز در شب عروسى از ادله حرمت غنا تخصصا خارج است نه از باب تخصيص.